 |
| Cửa hàng ăn nhanh của gia đình Tâm |
“Quê tôi ở Quảng Ngãi. Sau gần hai mươi năm bôn ba trên đất Đức, tôi về thăm quê. Việc đầu tiên tôi làm là quỳ lạy dưới bàn thờ tổ, nuốt nước mắt thề tiếp tục giữ mình trong sạch để làm điều tốt cho quê hương…”. Với chất giọng miền Trung nằng nặng, Phạm Văn Tâm kể.
ERFURT mới chớm vào đông. Những cơn gió lạnh đầu mùa đang tìm cách lùa qua lần áo mỏng. Dù chỉ là kẻ “cưỡi ngựa rong chơi” qua miền đông nước Đức, nhưng khi trò chuyện với Tâm, tôi bỗng ngấm rất nhanh nỗi buồn của kẻ tha hương. Nhìn lên bầu trời “màu nước dưa muối”, báo hiệu một chuỗi ngày “mưa lạnh, tuyết rơi và gió thổi” sắp đến, tôi thấy nôn nao nhớ quê nhà và bỗng muốn cùng Tâm chia vợi nỗi cô đơn.
“Hạt giống” Việt “mọc rễ” nơi xứ lạ
Tâm nói chuyện qua điện thoại rất nhanh với một người bạn Đức nào đó rồi quay lại với tôi, tiếp tục dòng tâm sự. Thấy tôi tỏ vẻ ngạc nhiên vì anh nói tiếng Đức “như cháo chảy”, Tâm cười: “Tiếng Việt là tiếng mẹ đẻ, tiếng Đức là phương tiện. Tôi sang đây từ khi mới rời ghế nhà trường, hơn hai mươi năm hòa nhập vào xã hội Đức rồi...”.
Tâm quê Quảng Ngãi, là cháu gọi nguyên Thủ tướng Phạm Văn Đồng là ông trẻ. Anh rất tự hào về người ông của mình, tự hào về quê hương vốn có truyền thống cách mạng. “Quê Quảng Ngãi nhưng sinh ra ở Lào, lớn lên ở An Giang. Bố mẹ tôi tham gia kháng chiến, đi đâu cũng tha tôi theo. Vậy nên tôi rất dễ hòa nhập với mọi môi trường, hoàn cảnh”. Tâm kể. Là công nhân trong một nhà máy chế tạo máy của Đông Đức, khi bức tường Berlin sụp đổ, Tâm và hàng chục vạn công nhân VN khác mất việc làm. Về nước thì biết làm gì? Không chịu bó tay, anh tham gia đội quân “đánh” hàng quần áo, giày dép từ Tây Đức sang Đông Đức, từ các nước trong vùng sang, rồi làm kinh doanh - dịch vụ điện thoại, bán card điện thoại di động... Đội quân ấy dù khá đông nhưng nhờ đi trước một bước, lại chịu khó tích cóp nên anh nhanh chóng dành dụm được một món tiền kha khá: gần 1 triệu USD. “Một con số trong mơ?” Tôi bảo anh. “Vâng! Đúng là trong mơ. Thế nên tôi mới có vốn mở nhà hàng. Không phải một mà là tới bốn nhà hàng cùng lúc. Ngày ấy, ở Erfurt (thủ phủ của bang Thueringen, thành phố có 300.000 dân, trong đó có 6.000 người Việt), việc mở restaurant rất thuận lợi. 4 nhà hàng của tôi lúc nào cũng nườm nượp khách vào, ra. “Tôi đã quan sát các nhà hàng ở khu vực này. Nếu đông khách, chủ hàng đếm tiền mỏi tay đấy?” Tôi hồi hộp hỏi. “Vâng! Tôi đã từng là ông chủ thực sự. Người Đức cũng phải nể vì tôi đóng thuế rất đầy đủ cho chính quyền sở tại. Dân Đức sòng phẳng lắm, nếu làm ăn tốt, không vi phạm pháp luật, có nhiều tiền và đóng thuế nghiêm chỉnh sẽ rất được kính trọng. Hạnh phúc lớn nhất của vợ chồng tôi là hai đứa con ra đời và lớn lên trong sự kính trọng đó”. “Nhưng rồi sao?” “Cuộc đời vốn có những biến động khó lường. Tiền bạc vốn mong manh, nó thích nhà mình thì nó vào, nó không thích thì nó lại ra đi. Vợ chồng tôi luôn bảo nhau, dù có thể mất tiền bạc nhưng điều quan trọng còn lại phải là sự ấm áp, bình yên, nền tảng văn hóa được tạo dựng trong mỗi gia đình và giữ được tình cảm trong mắt người dân sở tại. Rất may là chúng tôi đã làm được điều đó”.
Nước mắt người “cầm chảo”
Năm 2001, anh trở về nước. Sau những giờ phút mừng vui, buồn tủi lẫn lộn, anh cùng người thân đến thắp hương bàn thờ họ. Trong khói hương nghi ngút, Tâm thề sẽ cố gắng làm được những điều tốt đẹp nhất cho quê hương. “Mong ước thì tốt đẹp như vậy, tiếc là tôi lại bị “gẫy cánh” ngay từ những hợp đồng làm ăn đầu tiên”. - Tâm chua chát nói.
Qua tìm hiểu, nắm bắt và sàng lọc các cơ hội làm ăn, Tâm lao vào lĩnh vực xuất khẩu thủy sản. Đối tác là một Cty thực phẩm. Bao năm bôn ba làm ăn ở nước ngoài, dù đã tích lũy không ít tiền bạc và kinh nghiệm nhưng khi lao vào thị trường trong nước - mới được mở và cũng chưa kịp định hình, cả về luật lệ và ý thức, anh đã phải trả một cái giá đắt: trong 5 năm chuyển hàng từ Đức và châu Âu về VN và ngược lại, anh bị mất sạch vốn liếng. Anh bộc bạch: “Một trong những bài học đau đớn nhất của tôi trong dịp này là: Tôi chuyển từ VN 2 container cá thu sang Đức, giá 180.000 USD/container. Cơ quan kiểm định của Đức đánh giá: không đủ tiêu chuẩn nhập khẩu do dư thừa CO2, phải hủy tại chỗ. Tôi tiếp tục mất thêm chi phí tiêu hủy là 25.000 USD/2 container. Sau lần đó, tôi phải vay mượn để trả nợ. Vợ chồng tôi lại tính chuyện chuyển hướng làm ăn để cả gia đình có tiền sinh sống”.
Được ông bạn thân người Đức giúp đỡ, Tâm thuê được một cửa hàng ăn nhanh nhỏ, diện tích chỉ có 10 m2, giá cũng rất mềm: 150 EUR/tháng. Ngày đầu mở cửa hàng, doanh thu có 48 EUR thì tiền xe đi lại hết 20 EUR. Vậy mà hai vợ chồng vẫn nhìn nhau cười: Kiểu gì cũng có tiền.
Những người Đức, Việt thân thiết, biết anh gặp khó khăn đã tự nguyện trở thành những khách hàng đầu tiên và chung thủy trong suốt hơn 1 năm qua. “Từ một ông chủ của 4 nhà hàng, tôi trở thành người đầu bếp cần mẫn, “cầm chảo” liên tục 12 tiếng trong ngày”. Tâm kể và giải thích: “Đầu bếp ở đây được gọi đơn giản là nghề cầm chảo bởi lẽ, món mỳ xào là món được người dân Đức ưa thích nhất. Tất cả các nhà hàng Tàu, Việt ở khu vực này đều không thể thiếu món đó. Cửa hàng ăn nhanh của chúng tôi cũng chỉ bán duy nhất món ăn này”.
Tôi đã vài lần nếm thử món mỳ xào do chính Tâm “cầm chảo”. Đó là một món ăn đầy ấn tượng. Mỳ được ngâm cho mềm rồi xào xoăn trên chảo thật nóng với rau giá, cà rốt và các loại gia vị đậm hương vị Á châu. Trên đĩa mỳ xào nóng hổi là những lát gà rán giòn, thêm vài cọng rau thơm. Tôi trêu Tâm: “đó là món ăn chưa vào đến môi đã trôi đến ruột”. Anh bật cười: “Nó không chỉ nuôi sống vợ chồng tôi và hai cháu mà còn giúp tôi trả nợ cho những khoản vay trước đây”.
Tôi nhẩm tính: Mỗi ngày thu nhập 500 EUR. Mỗi tháng ước tính 10.000 EUR. Trừ đi các khoản chi phí, vợ chồng anh cũng thu về chừng 6.000 EUR. Nếu không phải trả nợ thì cũng khá sông sênh cho một gia đình!
“Từng thất thoát lớn trong làm ăn, cảm giác đau đớn nhất của anh là gì?” – Tôi hỏi. “Tôi đưa thằng nhỏ ra phố mua ít đồ ăn. Thấy người ta bán xúc xích ngon quá, nó níu tay tôi: “Ba ơi, ba mua cho con xúc xích đi. Lâu quá con chưa được ăn”. Trong túi tôi không còn đồng nào. Tôi vừa quát vừa lôi con đi. Đêm đó về, vợ chồng tôi ôm nhau khóc. Nghĩ tủi cực và thương con quá. Không biết trách ai, trách đời hay trách mình nữa”.
Con chim ưng không sợ “cành cây cong”
Thời gian gần đây, khi cửa hàng ăn nhanh đã cho thu nhập ổn định, Tâm thuê một đầu bếp người Việt, thay anh “cầm chảo” với mức lương 1.000 EUR/tháng. Anh vẫn nuôi khát vọng “làm gì đó cho quê nhà” bằng cách chắp nối lại các mối quan hệ để bắt đầu những công việc mới. Cùng kết hợp với VinaFood, mỗi tháng anh chuyển từ Đức và các nước châu Âu về VN vài container móng giò, chân gà và các loại thực phẩm khác. Hàng thủy sản vẫn được Tâm khai thác, tiếp tục triển khai thị trường Đức và châu Âu. “Anh không phải là con chim sợ cành cây cong?” “Không! Tôi nghĩ mình thiếu kinh nghiệm nên mới “chết”. Giờ phải cẩn thận hơn rất nhiều”. “Làm việc với đồng bào trong nước, anh sợ nhất điều gì?” Như chạm phải bỏng, Tâm giãy lên: “Có hai cái sợ: một là cơ quan chức năng. Nếu cơ quan chức năng không OK, họ chỉ cần găm lại hàng thật lâu, nói là để kiểm tra. Như thế cũng đủ yếu tố để hàng bị quá đát và bị tiêu hủy; cái sợ thứ hai là ý thức làm ăn gian dối của người dân. Ở đồng bằng sông Cửu Long, tôi từng thấy có người phụ nữ vừa xem tivi vừa tiêm nước vào con tôm xuất khẩu. Thế mà họ không hề bị kim tiêm đâm vào tay. Tài thật!”. Anh xuýt xoa: “Tiêu chuẩn của Đức chỉ cho phép 5% nước đá/kg tôm. Người VN hạ giá thành sản phẩm bằng cách cho tăng lên 10-20% nước đá/kg. Thời kỳ trước còn nhét chì vào tôm, lấy tăm cắm đầu và thân con tôm... Làm ăn mà cứ chụp giật thế, không nghĩ đến hậu quả lâu dài, người dân mình khó mà khá lên được”.
Tâm không giấu giếm một ý định làm ăn bài bản và mang lại lợi ích dài lâu hơn cho đất nước: lập và triển khai các dự án sử dụng năng lượng sạch (điện phong và năng lượng mặt trời) tại một số vùng miền của VN. “Dự án đầu tiên mà chúng tôi muốn triển khai là dự án xây dựng một số trạm điện phong tại huyện đảo Lý Sơn thuộc vùng biển Quảng Ngãi. Hiện đã có những tín hiệu tích cực từ phía các cơ quan chức năng”.
Nếu không phải lái xe tới các vùng khác của Đức hay tới Ba Lan, Hà Lan và các nước châu Âu, một ngày của anh thường bắt đầu như sau: 5 giờ sáng dậy để lướt Internet, điều hành qua mạng hoạt động của 2 Cty ở VN chuyên về khai thác năng lượng sạch mà anh là Chủ tịch HĐQT; 7 giờ đưa con đi học rồi quay về đưa vợ đến cửa hàng ăn nhanh, cách nơi ở chừng 50 km. Những cuộc gặp gỡ với bạn hàng diễn ra trong ngày. Cuối giờ chiều lại làm nhiệm vụ đón vợ, con từ trường học và cửa hàng về nhà. Bữa cơm tối của gia đình luôn được coi là bữa tiệc: Cả nhà cùng vào bếp. Vợ anh – một phụ nữ Hà Nội có vẻ đẹp tươi tắn và dịu dàng trong vai trò tổng chỉ huy. Ba bố con Tâm đứng quanh, vừa thực hiện theo “lệnh” của tổng chỉ huy, vừa khuấy động phong trào bằng những câu chuyện hài hước.
Nhờ chữ “tâm” mang nặng một đời, Tâm đã đi qua những chặng đường gian khó và tạo dựng được một gia đình hạnh phúc, ấm áp, mặn mòi giữa miền tuyết lạnh, cách quê hương gần nửa vòng trái đất. |
